Gizli Soruşturmacı ve Kışkırtıcı Ajan
Uyuşturucu ticaretiyle mücadelede kolluk kuvvetleri bazen kimliğini gizleyerek alıcı rolüne girer. Bu yöntem yasal sınırlar içinde kullanıldığında geçerli bir soruşturma tekniğidir. Ancak kolluk görevlisi suç işlemeye niyeti olmayan birini suça yönlendirirse, elde edilen deliller hukuka aykırı hale gelir. Bu yazıda iki kavram arasındaki farkı ve sonuçlarını anlatıyoruz.
Gizli soruşturmacı kimdir?
Gizli soruşturmacı, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 139. maddesine göre hakim kararıyla görevlendirilen ve gerçek kimliğini gizleyerek suç çevresine giren kamu görevlisidir. Amacı, zaten suç işlemeye kararlı olan kişilerin faaliyetlerini tespit etmek ve delil toplamaktır.
Gizli soruşturmacının görevlendirilmesi için kanunda sayılan şartların bulunması gerekir. Yargıtay’ın bazı kararlarında, eylemin örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmediği bir dosyada gizli soruşturmacı atanması kanuna aykırı bulunmuştur. Bununla birlikte kolluk görevlisinin, suçu ve faili tespit etme yönündeki genel görevi kapsamında alıcı rolüne girerek uyuşturucu alması mümkün görülmektedir; yeter ki kişiyi suça teşvik etmesin.
Kışkırtıcı ajan kimdir?
Kışkırtıcı ajan, pasif bir gözlemci olmaktan çıkarak bir kişiyi suç işlemeye teşvik eden veya yönlendiren kolluk görevlisidir. Kişinin suç işleme kararı, kolluk görevlisinin müdahalesi olmadan hiç oluşmayacak idiyse, ortada bir suç soruşturması değil, kolluk tarafından üretilmiş bir suç vardır.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Teixeira de Castro/Portekiz kararında bu konuda temel bir ilke ortaya koymuştur: Kolluk görevlilerinin müdahalesi suçu ortaya çıkarmanın ötesine geçip kişiyi suç işlemeye kışkırtıyorsa, bu şekilde elde edilen delillere dayanarak verilen mahkûmiyet adil yargılanma hakkını ihlal eder. Yargıtay da son dönem kararlarında aynı yönde hükümler kurmaktadır.
Farkı belirleyen sorular
| Soru | Gizli soruşturmacı / meşru alıcı | Kışkırtıcı ajan |
|---|---|---|
| Kişi daha önce satış yapıyor muydu? | Evet, ihbar veya istihbarat bunu destekliyor | Hayır, önceden bir suç faaliyeti tespit edilmemiş |
| İlk teklif kimden geldi? | Sanıktan veya sanığın rutin faaliyetinden | Kolluk görevlisinden |
| Kolluk ısrar etti mi? | Hayır, yalnızca var olan teklifi kabul etti | Evet, ikna etti veya baskı kurdu |
| Deliller hukuka uygun mu? | Kural olarak evet | Hayır, hükme esas alınamaz |
Yargıtay’dan bir örnek
Yargıtay’ın incelediği bir olayda kolluk görevlisi, daha önce hakkında satış faaliyetine dair bilgi bulunmayan sanığın telefon numarasını üçüncü bir kişiden almış, sanığı arayarak uyuşturucu almak istediğini söylemiş ve buluşma ayarlamıştır. Yargıtay, sanığın kendi özgür iradesi dışında suça teşvik edildiğini, kolluğun kışkırtıcı ajan gibi hareket ettiğini ve elde edilen delillerin hukuka aykırı olduğunu belirterek mahkûmiyet kararını bozmuştur (Yargıtay 10. CD, 2022/6866 E., 2022/8544 K.).
Gizli soruşturmacıya birden fazla satış yapılırsa
Gizli soruşturmacının yasal şekilde görevlendirildiği durumlarda, sanığın aynı karar kapsamında bu kişiye birden fazla kez uyuşturucu satması halinde zincirleme suç hükümleri uygulanmaz. Yargıtay, bu gerekçeyle zincirleme suç nedeniyle cezanın artırılmasını bozma sebebi saymıştır (10. CD, 2022/11322 E., 2022/10241 K.).
Savunma açısından nelere bakılmalı?
- Gizli soruşturmacı görevlendirmesi için hakim kararı var mı, karar kanuni şartlara uygun mu?
- Operasyon öncesinde sanık hakkında somut bir ihbar veya istihbarat bilgisi bulunuyor mu?
- Telefon kayıtları ve mesajlar, ilk teklifin kimden geldiğini gösteriyor mu?
- Kolluk görevlisi ısrarcı davranışlarla sanığı ikna etmeye çalıştı mı?
Bu sorulara verilecek cevaplar, delillerin tamamının dosyadan çıkarılmasına ve beraat kararına kadar giden sonuçlar doğurabilir.
Sıkça sorulan sorular
Polise uyuşturucu satan kişi cezalandırılır mı? Kişi zaten satış yapıyorsa ve kolluk yalnızca alıcı rolüne girdiyse evet. Ancak kişi kolluk tarafından suça teşvik edildiyse elde edilen deliller hukuka aykırı olur.
Kışkırtıcı ajan delili kullanılabilir mi? Hayır. Bu yolla elde edilen deliller hükme esas alınamaz.
Gizli soruşturmacı kim tarafından görevlendirilir? Kural olarak hakim kararıyla görevlendirilir.
İlgili yazılar: TCK 188 Uyuşturucu Ticareti Suçu Rehberi · Uyuşturucu Soruşturmasında Telefon İncelemesi ve Arama
Kaynak: İbrahim Altınok, Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar: Uyuşturucu Madde Suçları, Güncellenmiş 2. Baskı, Türkiye Adalet Akademisi, Uygulamada Sık Karşılaşılan Suçlar Serisi No. 13.
Uyuşturucu ticaretiyle mücadelede kolluk kuvvetleri bazen kimliğini gizleyerek alıcı rolüne girer. Bu yöntem yasal sınırlar içinde kullanıldığında geçerli bir soruşturma tekniğidir. Ancak kolluk görevlisi suç işlemeye niyeti olmayan birini suça yönlendirirse, elde edilen deliller hukuka aykırı hale gelir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki destek alınız.
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5237&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
